📝 สัญญาณเตือน 10 ข้อที่ลูกอาจเป็นออทิสติก  โดยหมอเค…ศ.นพ.วีระศักดิ์ ชลไชยะ

โรคออทิซึม หรือ autism spectrum disorder เป็นโรคที่มีความบกพร่องด้านสังคมและการสื่อสาร และการมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคม รวมทั้งมีพฤติกรรม ความสนใจ หรือกิจกรรมต่าง ๆ ที่จำกัด และมีลักษณะซ้ำ ๆ ซึ่งจะมีอาการตั้งแต่ช่วงปฐมวัย หากจะอธิบายให้เข้าใจง่ายขึ้น เด็กที่มีภาวะออทิสติกจะมีพัฒนาการด้านสังคมและภาษาล่าช้า และเบี่ยงเบนไปจากเด็กปกติทั่วไป อยู่ในโลกส่วนตัว ไม่สนใจในการเล่นหรือการมีความสัมพันธ์กับผู้อื่น ร่วมกับมีพฤติกรรมซ้ำ ๆ ซึ่งที่ระบุในชื่อว่าเป็นสเปกตรัม (spectrum) ก็เพราะว่าเด็กที่เป็นโรคนี้จะมีอาการตั้งแต่น้อยมากซึ่งอาจได้รับการวินิจฉัยเมื่ออยู่ในวัยเรียน จนถึงมีอาการบกพร่องอย่างมาก ทั้งนี้หากพ่อแม่และผู้ปกครองสังเกตว่าบุตรหลานมีพัฒนาการและพฤติกรรมเหล่านี้ ควรพาเด็กไปรับการตรวจวินิจฉัยตั้งแต่เนิ่น ๆ เพื่อจะได้รับการดูแลรักษาอย่างเหมาะสมตั้งแต่ระยะเริ่มแรก อย่างไรก็ตามเด็กออทิสติกไม่จำเป็นต้องมีอาการต่าง ๆ ทั้งหมด และไม่สามารถใช้เพียงอาการใดอาการหนึ่งเท่านั้นที่จะบอกว่าเป็นออทิสติก แต่ต้องมีความบกพร่องของทักษะหลายอย่างตามที่ระบุไว้

1. เด็กพูดช้ามักเป็นอาการสำคัญที่มาในวัยเตาะแตะหรือวัยอนุบาล เด็กมักไม่เข้าใจภาษา ทำตามคำสั่งไม่ได้ ไม่ตอบสนองต่อเสียงเรียกชื่อ และไม่ค่อยสื่อสารด้วยการใช้ภาษาท่าทาง เช่น ไม่ชี้บอกความต้องการ หรือขอความช่วยเหลือ อาจใช้มือของผู้ปกครองเป็นเพียงอุปกรณ์เพื่อไปยังสิ่งที่ต้องการ หรือไม่ชี้เพื่อบอกสิ่งที่สนใจ ขาดความสนใจร่วมกับผู้อื่น หากเป็นเด็กโตที่สามารถสื่อสารได้ ก็มักไม่สนทนาโต้ตอบกลับไปกลับมา ไม่ใช้ภาษาเพื่อเข้าสังคมอย่างเหมาะสมกับกาลเทศะ ซึ่งเด็กออทิสติกมักจะมีลักษณะที่แตกต่างจากเด็กที่มีพัฒนาการด้านภาษาล่าช้าเพียงอย่างเดียวตามที่เคยโพสต์ไว้ก่อนหน้านี้ (https://www.facebook.com/share/p/178xLL6A22/)

2. เล่นของเล่นไม่เป็นและไม่สมวัย ซึ่งเด็กปกติอายุ 12 เดือน จะสามารถเล่นของเล่นได้อย่างเหมาะสมกับวัตถุประสงค์ของของเล่นนั้น ๆ เช่น เล่นลูกบอลโดยการกลิ้งหรือโยน เล่นหวีโดยทำท่าหวีผมตัวเอง หรือเด็กปกติอายุ 18 เดือน ควรเล่นสมมุติง่าย ๆ เช่น นำขวดนมของเล่นป้อนให้ตุ๊กตา เป็นต้น เด็กออทิสติกมักเล่นสิ่งของที่ไม่ใช่ของเล่นตามวัย รวมทั้งเล่นไม่เป็น เช่น ถือกระดาษ โบรชัวร์ เชือก หรือขวดน้ำไว้เฉย ๆ หรือชอบเล่นสิ่งของที่มีลักษณะซ้ำ ๆ เช่น นำสิ่งของมาเรียงกัน เวลาเล่นรถมักจะหงายท้องรถแล้วหมุนล้อซ้ำ ๆ รวมทั้งมักไม่สนใจเล่นกับเด็กวัยเดียวกัน ชอบเล่นคนเดียว เข้าหาคนอื่นผิดปกติ หากเป็นเด็กโตมักไม่มีเพื่อนสนิท และมีปัญหาในการทำงานกลุ่ม

3. หลีกเลี่ยงการมองหน้าสบตา หรือมองหน้าสบตาน้อย หรือผิดปกติ เช่น มองบริเวณจมูก หรือปากของผู้อื่น หรือมองไปที่อื่น โดยเฉพาะเมื่อพ่อแม่พูดคุยหรือทำกิจกรรมด้วย

4. ไม่ค่อยเข้าใจหรือแบ่งปันอารมณ์ ความรู้สึก หรือไม่เข้าใจมุมมองของผู้อื่น ไม่มีอารมณ์ร่วมกับผู้อื่นเวลาทำกิจกรรมที่สนุกสนานหรือตื่นเต้น หรือแสดงออกทางสีหน้าน้อย เช่น ไม่สนุกเวลาร่วมกิจกรรมที่คนอื่นรู้สึกสนุกอยู่ หรือไม่แสดงความรู้สึกผิดหรือเศร้าเมื่อแม่กำลังเสียใจ เป็นต้น

5. มีพัฒนาการด้านภาษาและสังคมถดถอย โดยเฉพาะเมื่อมีอายุระหว่าง 15-24 เดือน เช่น เคยพูดคำที่มีความหมาย หรือสื่อสารโดยใช้ภาษาท่าทาง หรือมองหน้าสบตาเพื่อการมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคมกับคนอื่น เลียนแบบ และเล่นสมมุติได้ แล้วต่อมาไม่ทำพัฒนาการนั้น ๆ อีกเลย ซึ่งพบภาวะพัฒนาการถดถอยนี้ได้ถึงร้อยละ 20-35 ในเด็กออทิสติก

6. ชอบท่องจำ ก-ฮ A-Z นับ 1-100 ท่องสี รูปร่างของสิ่งต่าง ๆ พูดชื่อประเทศ หรือพูดภาษาตัวเอง หรือภาษาต่างประเทศทั้ง ๆ ที่บ้านใช้แต่ภาษาไทย หรือหมกมุ่นจนพูด หรือเล่นเฉพาะสิ่งที่เด็กมีความสนใจ เช่น พูดชื่อไดโนเสาร์แต่ละสายพันธุ์ ดาวต่าง ๆ ในจักรวาล เป็นต้น ซึ่งการที่เด็กท่องจำหรือพูดสิ่งเหล่านี้ได้มักทำให้ผู้ปกครองยินดี เพราะคิดว่าเป็นเด็กฉลาด มีความจำดี แต่หากเป็นการจำแบบนกแก้วนกขุนทอง หรือจำตามสิ่งที่เคยได้ยินมาจากสื่อผ่านจอ และไม่ได้พูดเรื่องนั้นเพื่อเป็นการสร้างปฏิสัมพันธ์ทางสังคมกับผู้อื่นก็พบได้ในเด็กออทิสติก

7. มีพฤติกรรม ความสนใจ หรือกิจกรรมต่าง ๆ ที่จำกัด และมีลักษณะซ้ำ ๆ เช่น ชอบหมุนหรือโยกตัว สะบัดมือเวลาตื่นเต้นหรือดีใจ ชอบเปิดปิดก๊อกน้ำหรือประตู มีความสนใจในเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะจนดูเหมือนหมกมุ่นหรือเป็นแฟนพันธุ์แท้ในเรื่องนั้น ๆ และยากที่จะดึงออกจากความสนใจหรือพฤติกรรมนั้น

8. มีความไวต่อการรับรู้ทางความรู้สึกต่าง ๆ ที่น้อยหรือมากเกินไป เช่น ไวต่อเสียงเครื่องเป่าผม เครื่องดูดฝุ่น หรือฟ้าร้องจนต้องปิดหู รำคาญป้ายยี่ห้อเสื้อหรือตะเข็บผ้า หากหกล้มหรือบาดเจ็บจะอดทนอย่างมาก ไม่ร้องไห้ หรืออาจจะร้องไห้มากกว่าเด็กคนอื่นก็ได้ เลือกกินอาหารที่มีลักษณะเฉพาะ เช่น ชอบกินอาหารประเภทเส้น อาหารอ่อน หรือเมนูไข่เท่านั้น เป็นต้น

9. ยึดติดกับกิจวัตรต่าง ๆ และไม่ยืดหยุ่นต่อการเปลี่ยนแปลงในกิจวัตรประจำวัน เช่น จำเป็นต้องไปตามเส้นทางเดิม ๆ ทุกวัน หรือกลับจากโรงเรียนต้องทำกิจกรรมต่าง ๆ ตามลำดับ ซึ่งหากถูกเปลี่ยนลำดับ หรือไม่ได้ทำตามกิจวัตรประจำวันก็จะร้องไห้โวยวายอาละวาด เป็นต้น

10. มีปัญหาอารมณ์และพฤติกรรมเนื่องจากไม่เข้าใจและไม่สามารถสื่อสารกับผู้อื่นได้ รวมทั้งความบกพร่องของทักษะด้านสังคม หรือต้องการที่จะทำพฤติกรรมซ้ำ ๆ แต่ถูกห้ามไว้ เด็กมักจะหงุดหงิด โมโห มีพฤติกรรมก้าวร้าว รวมทั้งมักจะซน อยู่ไม่นิ่ง และสมาธิสั้น ซึ่งเด็กวัยอนุบาลหรือประถมต้น อาจไปปรึกษาแพทย์ด้วยอาการซน สมาธิสั้น รบกวนครูและเพื่อนในห้องเรียน ซึ่งเด็กมักจะมีอาการอย่างใดอย่างหนึ่งที่กล่าวไว้ในข้อข้างต้นร่วมด้วย ไม่ได้มีอาการซน สมาธิสั้นเพียงอย่างเดียว